محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : محمد سعيد بخت )
87
قانونچه في الطب ( مستحضر الطبيب و مستبشر اللبيب ) ( فارسى )
از آنچه كه مناسب وقت و هوا و بلد باشد پس تحقيق كه وقت گرم و هواى و بلد گرم خواهش آن مىكنند كه كرده شود در آن تبريد اكثر و بالضد و ليكن وقت استعمال او پس برآورده مىشود يا از وقت مرض بحسب ابتدا و انتها و يا از قوت بيمار پس اگر باشد مريض قوى هرگز تاخير نكنند در برآوردن ماده و اگر باشد ضعيف تاخير كنند تا كه رجوع كند قوة باغذيه و آنچه كه وقت استعمال مناسب وقت بود چنان كه برآورده مىشود در سرما وقت چاشت و نيمه روز و در گرما باسحار و ليكن - طريق استعمال دوا پس گرفته مىشود از نفس عضو عليل مانند سحج كه در امعاء علوى بود علاج كرده مىشود بادويه مشروبه در امعاء سفلى دوا كرده مىشود بحقنه ليكن اختيار كردن آنچه موافقتر است از ان عضوى مستخرج مىشود از قوة مريض و ضعف آن و ليكن علاج عضوى خاص پس تمام مىشود به چهار طريق يكى از ان ماخوذ است از مزاج عضو پس بهدرستى كه اعضا مختلفاند در مزاج پس رو كرده شود هر واحد از ان به طرف مزاج وى كه به طبيعت -